12 november 2020

De voormalige jongensschool aan het Grinsel

DEN DUNGEN – De Grienselhof in Den Dungen wordt momenteel verbouwd. Er komen appartementen in. Rien van Nuland, geïnteresseerd in de geschiedenis van zijn dorp, schreef bijgaand verhaal.

Door Rien van Nuland

Grienselhof werd gebouwd als school. Er zijn aanwijzingen dat er al voor 1600 in Den Dungen een school stond. Zeker is dat die omstreeks 1651 op het kerkhof aan de Litserstraat stond. Na de Vrede van Munster in 1648 kwam de school in handen van de Hervormden en werd het een openbareschool. In 1700 liet het gemeentebestuur de school vergroten ‘wegens de menigte der schoolkinderen’ en In 1792 herbouwen.
Wanneer is de school aan het Grinsel gebouwd? Toen pastoor H. van Beurden in 1856 in Den Dungen aantrad, was het met het openbaaronderwijs droevig gesteld. De school was in verval en de ouders hadden veel kritiek op het functioneren van de schoolmeester, Martinus van Lamoen. Hun voornaamste grieven waren dat hij lui was en soms dagenlang niet kwam opdagen.

Pastoor van Beurden zag en hoorde dat aan en liep rond met de gedachte om een klooster te bouwen met daarin een kleuterschool voor jongens en meisjes en een meisjesschool onder leiding van Zusters. Om zijn plan te realiseren, zou hij het liefst de gemeenteschool kopen. Meerdere keren probeerde hij dat, maar het lukte niet. Het gemeentebestuur vond zijn plan wel een goed idee maar meer ook niet.
In 1866 hoorde hij dat het gemeentebestuur van plan was om de school af te breken en een nieuwe te bouwen. Hier zag hij zijn kans. Het kerkbestuur schreef een brief aan het gemeentebestuur met het verzoek om de openbareschool aan hen te verkopen. Het was daartoe bereid, maar dan moest het kerkbestuur voor een geschikte bouwplaats zorgen. Met die voorwaarde ging pastoor Van Beurden onmiddellijk aan de slag.
Na lange en ingewikkelde onderhandelingen kreeg hij van Adrianus Godschalk (de latere bisschop van Den Bosch) een stuk land aan het Grinsel. Het kerkbestuur stelde voor om dat te verruilen met de openbareschool. Ze werden het eens; het kerkbestuur kon een klooster en het gemeentebestuur een school bouwen met een huis voor de onderwijzer.

Het gemeente bestuur besloot in 1867 om zelf de school aan het Grinsel te bouwen. Er kwam geen aannemer aan te pas. De gemeente benoemde een commissie die de bouw moest begeleiden. Allereerst lieten ze de school en het huis van de onderwijzer afbreken om de nog bruikbare bouwmaterialen te gebruiken. Over de bouw van de school is weinig bekend, jammer genoeg is er geen bouwarchief. Uit de spaarzame gegevens in de notulen van de vergaderingen van de Burgemeester en wethouders en de bijlagen van de gemeenterekening valt op te maken dat het een eenvoudig gebouw was: bestaande uit vier muren, een zoldering en een dak met blauwe pannen.
Piet Zwitserlood en Frans Buenen, timmermannen, uit Den Dungen maakten de dakspanten, kozijnen, deuren en ramen. Het benodigde hout werd gekocht bij Couwenberg in Rosmalen. Het leslokaal was gestucadoord met kalk. Op de vloer lagen blauwe plavuizeen en er stond een kachel.

In 1882 voldeed de school niet meer aan de eisen van die tijd. Het gemeentebestuur begreep dat en besloot de school af te breken en er een nieuwe te bouwen met twee leslokalen. Architect Hornebrink uit Den Bosch kreeg de opdracht om een bouwtekening, bestek en een begroting te maken en gedurende de bouw toezicht te houden. Overeengekomen werd dat hij 5% van de bouwkosten kreeg.
Hij tekende zijn ontwerp in de neo renaissance bouwstijl die tussen 1850 en 1900 in de mode was. Voordat men kon beginnen moest eerst het bouwplan ter goedkeuring voorgelegd worden aan de inspecteur van het onderwijs. Op 6-1-1883 gaf hij zijn goedkeuring. Het gemeentebestuur kon aan de slag. Het schreef, middels een advertentie in de krant, een openbare aanbesteding uit die op 11-3-1883 plaatsvond. L. Paaps uit Veghel nam het werk aan voor 6700 gulden. Conform het bestek, art.1 moest hij het bestaande schoolgebouw afbreken, met uitzondering van de achtergevel, opnieuw opbouwen. Boven de hoofdingang is het bouwjaar 1883 aangebracht en In de westelijke zijgevel is een plaquette ingemetseld met de tekst “ H v d W Burgemr van Den Dungen. Henricus van de Westelaken Burgemeester van Den Dungen”.

In 1905 was de school alweer te klein geworden om alle leerlingen op te vangen. Het gemeentebestuur besloot dan ook de school, aan de achterzijde, met 4 nieuwe leslokalen te vergroten.
Het kerkbestuur vond het maar niets dat er geen R.-K. jongensschool was. Ze hadden het plan om er een op te richten. In 1921 verzocht het het gemeentebestuur om de openbare school daarvoor beschikbaar te stellen. Dat steunde het plan en besloot op 15-10-1921 de openbareschool op te heffen en het gebouw aan het kerk/schoolbestuur in bruikleen te geven.
Hiermee kwam na 273 jaar een einde aan openbaaronderwijs in Den Dungen. In 1951 verhuisden de leerlingen naar de nieuwe St Jozefschool aan de Rijckevorselstraat. De school aan het Grinsel werd een gemeenschapshuis en bood vele jaren onderdak aan de bibliotheek. Momenteel word het verbouwd tot appartementen.

Bouwtekening van de voorgevel uit 1883

Foto's:


0