Nooit meer? Altijd
Als kind niet weet je niet wat oorlog is. Dat vertelde Bert Woudstra maandagavond 26 januari, toen hij als Holocaustoverlevende een lezing gaf ter ere van Holocaust Memorial Day, samen met Leila Prnjavorac, die als kind de Joegoslavische Burgeroorlog heeft moeten meemaken.
Ik geloof dat hij gelijk heeft, maar volgens mij is het niet het volledige verhaal.
Een kind weet niet wat oorlog is. Volwassenen ook niet. Ik in elk geval niet. Vooruit, ik ben nog niet zo heel lang volwassen, maar met dank aan mijn vader heb ik me van jongs af aan verdiept in met name de Tweede Wereldoorlog. Toch heb ik geen idee wat oorlog is.
Kind of volwassene, je weet pas wat oorlog is als je het meemaakt. Tegenwoordig zijn er Oekraïense kinderen van negen dit net zo goed weten als Nederlanders van negentig.
Na de Tweede Wereldoorlog hebben we gezegd: dit nooit meer. Maar wat houdt deze morele oproep in?
Het is een prachtig voornemen, maar op wereldschaal heeft die belofte nog geen seconde standgehouden. Oorlog is er altijd geweest, en is er nog altijd. Ook nu. Zoals Bert Woudstra zei, toen hij gevraagd werd naar zijn mening over de huidige politieke situatie: “We herkennen de geschiedenis, maar leren er niet van.”
Dit nooit meer. De boodschap is prachtig, maar in mijn ogen getuigt het ook van een zeker egocentrisme. In Nederland is het al tachtig jaar vrede, maar de wereld heeft nooit vrede gekend.
Dit nooit meer? Het is sindsdien al gebeurd, en gebeurt nog steeds.
Noem me een optimist, maar ik geloof dat we ooit wereldvrede zullen bereiken. Als biologiestudent ben ik er immers vrij zeker van dat de mens ooit uit zal sterven, maar hopelijk niet binnenkort.
Tot die tijd zal oorlog onvermijdelijk zijn. Toch betekent dat niet dat we volledig hulpeloos zijn, of volledig vrij van verantwoordelijkheid. Tijdens de lezing benadrukte Leila Prnjavorac dat iedereen een steentje kan bijdragen, zeker omdat we hier in Nederland in een democratie leven. Democratie hoeft niet alleen in een stemhokje beoefend te worden. In een democratie kunnen wij ook samen bepalen wat onze normen en waarden zijn. Dat hoeft niet per se via grootschalig protest, maar kan net zo goed betekenen dat je iemand op een verjaardag aanspreekt op uitspraken die niet door de beugel kunnen.
Dit nooit meer? Dat is onrealistisch. Maar we hoeven ons er niet bij neer te leggen.
Suzanne