Lelieteelt leidt opnieuw tot verdeeldheid in Gestels buitengebied
SINT-MICHIELSGESTEL – Een nieuw lelieveld aan het Dooibroek in Sint-Michielsgestel leidt weer tot discussie bij buurtbewoners. Een aantal omwonenden zijn fel tegen het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen.
Door: Ciske van Pinxteren
Janique Huijbregts spreekt namens een collectief van bewoners van Sint-Michielsgestel en Berlicum. Zij woont zelf dichtbij het eerste perceel, van drie hectare, aan de Hemelrijkstraat (Sint-Michielsgestel), waar twee jaar geleden lelies werden geteeld. Op zijn vroegst worden die lelies in 2032 opnieuw op dat veld geteeld. Veel gewassen waaronder lelies kunnen namelijk niet elk jaar op hetzelfde stuk grond geteeld worden vanwege een hogere kans op bodemziektes. Daardoor duurt het minimaal acht jaar voordat er opnieuw lelies op hetzelfde perceel kunnen komen. In de tussentijd worden er wel andere gewassen op de grond geteeld, zoals aardappelen en maïs.
Het collectief vreest gezondheidsrisico’s door het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen bij de teelt. Zij maken zich zorgen over de mogelijke effecten daarvan op de bodem, waterkwaliteit, natuur en volksgezondheid. Huijbregts wijst naar lopende onderzoeken naar een relatie tussen ziektes als ALS en Parkinson en het in contact komen met chemische bestrijdingsmiddelen. De onderzoeken zijn nog niet afgerond.
Twee jaar geleden spanden het burgercollectief met steun van het initiatief AARDige Buren een kort geding aan tegen het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen door lelieteler Leo van de Westelaken. Bij AARDige Buren zijn onder meer ParkinsonNL, Greenpeace en Urgenda aangesloten. Huijbregts: “Onze zorg zit in de herhaalde blootstelling gedurende een heel teeltseizoen, de combinatie van verschillende middelen. Daarover bestaat nog veel onzekerheid. Wij vragen nu om uit voorzorg zulke teelten niet zonder duidelijke afstandsregels te laten plaatsvinden.”
De Gezondheidsraad en het RIVM verwachten dat het vervolgonderzoek in 2028 af is. Het RIVM rapporteerde in 2022 dat vijf schadelijke stoffen waarvoor sterke aanwijzingen bestaan dat ze ziektes kunnen veroorzaken, niet meer in de Europese Unie worden gebruikt.
Teler Leo van de Westelaken beaamt dat in Nederland streng wordt gecontroleerd met welke middelen er gespoten mag worden. “We hebben gelukkig het strengste toelatingsbeleid ter wereld. Ons personeel en wijzelf moeten ook veilig en gezond ons werk doen. Als dat niet meer het geval is, wordt een middel ingetrokken.” Het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) beoordeelt elk middel – ook de biologische - waarmee gespoten kan worden op gezondheids- en milieueffecten. Een Europese autoriteit dient de middelen ook goed te keuren.
De rechter verbood in 2024 de teelt aan de Hemelrijkstraat destijds niet volledig. Verder werden de middelen beperkt gebruikt op momenten van het schema dat de teler tijdens de zitting had overgelegd. De teler werd verzocht door alle bezorgde omwonenden van het betreffende perceel om hen vooraf te informeren wanneer er gespoten gaat worden. Sindsdien is dat gedaan. Bewoners konden daardoor op tijd hun deuren en ramen sluiten, de was binnenhalen en tijdelijk binnenblijven. “Dat je als bewoner je dagelijks leven moet aanpassen aan bespuitingen naast je woning, vind ik geen normale situatie. Dan is er volgens mij iets mis met de manier waarop we het buitengebied hebben ingericht”, vindt Huijbregts.
Het bewonerscollectief keek vervolgens met een onafhankelijke deurwaarder mee welke middelen werden gespoten. Van de Westelaken: “Zo hebben de bewoners kunnen zien dat de teler minder chemische gewasbescherming inzet dan andere akkerbouwteelten. Wij hebben geen geheimen. Onze gewasbescherming bestaat voor negentig procent uit biologische middelen. De sector investeert in verduurzaming. We hebben trouwens minder chemische middelen gespoten dan vooraf geschat.”
Vervolgens stapte het burgercollectief na de rechterlijke uitspraak richting de gemeentelijke politiek. In Sint-Michielsgestel nam de gemeenteraad vorig jaar een motie aan waarin voorwaarden staan voor nieuwe bollenteelt in de gemeente. In dat aangenomen voorstel staat onder meer een verplichte bufferafstand van 250 meter tot kwetsbare locaties. Een kwetsbare locatie kan een school, woningen of een Natura 2000-gebied zijn. Volgens Huijbregts is beloofd dat er een plan van aanpak zou komen. “Maar intussen zitten de bollen alweer in de grond en is er niets gebeurd.”
Zij doelt op het lelieperceel van Van de Westelaken, 8 à 9 hectare groot, aan het Dooibroek. Daar zijn begin april leliebollen gezaaid. Het bedrijf Van de Westelaken teelt sinds 1968 lelies. “Dit wordt de vijfde keer dat we op dat perceel lelies telen. Met de buren onderhouden we goed contact”, zegt de teler.
Huijbregts betwijfelt verder of de prei, die geteeld wordt naast de leliebollen aan het Dooibroek, gezond is en blijft. Zij vreest mogelijke effecten van de gewasbeschermingsmiddelen. Van de Westelaken: “Dezelfde middelen worden gebruikt bij het bespuiten van gewassen als prei als bij de lelieteelt.” Hij verbaast zich over hoe de selectieve verontwaardiging en beeldvorming bij lelieteelt verschilt van andere teelten.
Huijbregts benadrukt expliciet dat het collectief niet tegen boeren en de lelieteler als persoon is gericht. “Het gaat ons om de vraag hoe je inwoners beschermt tegen het gebruik van veel gewasbeschermingsmiddelen bij intensieve teelten dicht bij woningen en kwetsbare plekken. De overheid moet daarin duidelijker verantwoordelijkheid nemen.” Het collectief is in 2025 beloofd door de gemeente dat er een plan van aanpak zou komen om de lelieteelt te beperken in de gemeente en tijdig aan te geven waar percelen komen. Dat plan van aanpak is nog niet af. Huijbregts: “De overheid beschermt eigenlijk niet primair de volksgezondheid van haar inwoners. Die heeft zij niet hoog genoeg in het vaandel. “Als de politiek zegt dat gezondheid voorop staat, moet dat ook zichtbaar worden in beleid voordat de bollen de grond in gaan.”
Als bewoners meer informatie willen of zorgen en vragen hebben, leggen Van de Westelaken en zijn compagnon Michiel graag uit wat de lelieteelt inhoudt en hoe zij gewasbescherming inzetten. Contact kun je opnemen met 06-50129909.
