What’s in a name: het woord ‘bont’ in vogelnamen

BERLICUM - Van een geïnteresseerde lezer kreeg ik de vraag waarom de vliegenvanger ‘bont’ heet. Dat is een goede vraag en pas toen ik de vraag kreeg, begreep ik dat voor veel mensen ‘bont’ niet direct een associatie met zwart en wit heeft. Ik ga eerst iets vertellen over waar de betekenis vandaan komt en vervolgens laat ik een paar vogels – die in onze directe omgeving voorkomen – de revue passeren die ook ‘bont’ in hun naam hebben staan.

Voor veel mensen heeft ‘bont’ de betekenis van veelkleurig. Dat is ook één van de betekenissen die in ons woordenboek de ‘Van Dale’ genoemd wordt. Maar daar wordt eveneens gezegd dat het begrip ‘bont’ ook kan duiden op een combinatie van wit en zwart, met name in het verenkleed van vogels. Als we vervolgens gaan kijken in een vogelgids, komen er toch wel een klein tiental soorten voorbij die ‘bont’ in hun naam hebben staan. Wat wel opvallend is, is dat een dergelijke benaming bijvoorbeeld in het Engels niet wordt gebruikt.

De vogel die de meeste mensen wel kennen, is de meest voorkomende specht in ons land: de grote bonte specht en ja, zoals de naam al doet vermoeden hebben we eveneens een kleine bonte specht en zelfs een middelste bonte specht. Voor alle drie geldt, dat ze een zwart-wit verenpak hebben met daarbij een klein beetje rood bij de kop en/of bij de stuit. Op de foto is de grote bonte specht te zien.

Een tweede vogel die genoemd kan worden, is de scholekster. Nou is daar tegenin te brengen dat er weinig bont te vinden is in de naam en dat klopt, maar de scholekster heeft in Nederland een bijnaam en dat is ‘bonte piet’ waarbij piet verwijst naar de roep van de scholekster die min of meer klinkt als te-piet, te-piet.

Niet alleen bij vogels komt het begrip bont voor. Wat te denken van koeien: de twee soorten die in Nederland het meeste voorkomen, zijn de zwart-bonte en de rood-bonte koeien, waarbij bont ook hier weer staat voor de combinatie van wit met zwart en in dit geval ook wit met rood(bruin).

De les voor mij is om soms een begrip of een woord net iets meer uit te leggen om voor u als lezer het verhaal helder te maken, waarvan akte!