‘Burgemeester ben je 24 uur lang’

SINT-MICHIELSGESTEL - De afgelopen zeven maanden liet hij zich op heel veel plekken zien. Voor onze nieuwe burgemeester Eiko Smid, die op 7 mei aantrad, stond die periode vooral in het teken van kennismaking. En het klikt wel met de inwoners. “Het contact is warm, ik voel me welkom.”

Door Wim Poels

“Elk dorp in de gemeente heeft zijn eigen karakter, maar overal is een hechte gemeenschap en een rijk verenigingsleven”, heeft Smid gezien. “Het valt me op dat het een actieve gemeenschap is. Ook richting nieuwe inwoners. Dan is het al gauw van ‘je doet toch wel mee aan het buurtfeest’ of iets dergelijks. Het is hier nog redelijk gebruikelijk dat je je ook als nieuwkomer aansluit bij de gemeenschap. Dat is op meer plekken zo, maar niet overal vanzelfsprekend.” De waardering voor de vrijwilligers die dat allemaal mogelijk maken, heeft de burgemeester al vaak uitgesproken.

Inmiddels heeft Smid veel mensen gesproken, veel verenigingen bezocht, alle gildes en op een na alle religieuze gemeenschappen in de gemeente. “De ankerpunten van de samenleving”, noemt hij die. Soms op officiële momenten, bijvoorbeeld om een opening te doen. Soms ook informeel op een onaangekondigd tijdstip. Dan ervaart hij het contact ook minder formeel.

De fase van kennismaking is inmiddels wel voorbij. Smid zal zich ook in de toekomst vaak in de gemeenschap laten zien, maar de intensiteit zal wel wat minder worden[AK2] . Vooruitkijkend naar 2025, ziet hij nog wel wat mooie dingen komen. Tachtig jaar bevrijding bijvoorbeeld speelt nog tot 5 mei. Smid wil nog meer aandacht geven aan het voormalige Gijzelaarskamp. Sint-Michielsgestel is 35 jaar partnergemeente van het Poolse Buk en ook daar wil hij werk van maken. En tenslotte zijn er in 2026 weer verkiezingen, de voorbereidingen daarvoor beginnen dit jaar al.

Ook zijn eigen verhuizing zal niet lang meer op zich laten wachten. Inmiddels hebben de burgemeester en zijn partner de sleutel van hun nieuwe woning in Den Dungen. “Geen bewuste keuze voor dat dorp. Er staat niet heel veel te koop in onze gemeente. Maar soms heb je geluk en lukt het met de onderhandelingen. Dat was nu het geval.”

In zijn vorige baan, als kabinetschef van de Commissaris van de Koning in Overijssel, had hij al veel contact met burgemeesters. Het beeld dat hij had van de functie, komt grotendeels overeen met zijn eerste ervaringen. “Maar hoe het echt voelt, daar kom je alleen achter door het zelf te ervaren. Hoe mensen naar je kijken, als je komt kennismaken. En je bent je er altijd wel bewust van dat je 24/7 burgemeester bent. Het is al een paar keer gebeurd dat ik ‘s nachts uit mijn bed gebeld werd omdat iemand een gevaar voor zichzelf of anderen vormt en acuut moet worden opgenomen. Dan ben je wel in een keer goed wakker hoor. En al zijn er dan deskundigen die je adviseren en ken ik de persoon niet, het is niet niks om iemand zijn om iemand de vrijheid te benemen. Het zijn beslissingen die ver gaan, maar dat geeft ook betekenis aan mijn functie.”

Een burgemeester is voorzitter van zowel het college als de gemeenteraad. Sinds de zomervakantie is er een nieuwe structuur om tot politieke besluiten te komen. Er zijn commissievergaderingen gekomen, waarbij inwoners ook hun zegje kunnen doen. Doel van die vergaderingen is om een oordeel te vormen, waarna in de gemeenteraad een besluit kan vallen. “De politiek hier gaat wel over de inhoud. Er wordt niet op de man gespeeld, het doel is altijd maatschappelijke problemen op te lossen”, stelt Smid vast. Maar hij ziet ook dat de gemeenteraad nog wat onwennig is in die nieuwe structuur. “Een beetje debat is leuk en oplossingen worden er beter van. Ik probeer dat af en toe te triggeren, maar het moet nog groeien.”

Sint-Michielsgestel is geen eiland. Net als andere gemeenten krijgt de gemeente te maken met wetten en regels uit Den Haag. “Uiteindelijk is dat gewoon een gegeven waar we mee om moeten gaan. We hebben weinig te kiezen. Of het nu gaat om de opvang van vluchtelingen of om de zorg voor onze inwoners, het is gewoon een wettelijke taak die we moeten uitvoeren.”

De burgemeester begrijpt dat mensen, door alle tegenstrijdige informatie die op hen afkomt, soms op het verkeerde been gezet worden. Zeker als het over de opvang van vluchtelingen gaat. “Gaat door de ontwikkelingen in Oekraïne en Syrië de instroom nu omhoog of omlaag? We moeten het afwachten. Maar wat wel zeker is, is dat de mensen die nu al in ons land zijn opgevangen moeten worden. Wij doen dat op dit moment met 70 Oekraïners in De Schakel in Sint-Michielsgestel en we zijn druk bezig met een opvanglocatie met 300 plekken voor vluchtelingen van buiten de EU en statushouders die nog geen woning hebben. Ook dat zijn we gewoon verplicht.”
Vlak voor Kerst is Smid nog bij de Oekraïners op bezoek geweest. “Het viel me op hoe dankbaar ze zijn. Terwijl ze echt niet veel hebben: één slaapkamer per gezin en twee woonkamers, een paar keukens en sanitair dat ze delen met 70 mensen. Ze missen familie en vrienden, maar werken bijna allemaal en maken er het beste van.”

Al valt het in Sint-Michielsgestel nog mee, de maatschappij verhardt. Veel wethouders, burgemeesters en zelfs gemeenteraadsleden hebben te maken met bedreigingen. Dat is Smid nog niet overkomen, maar hij is zich er zeer bewust van zaken als ondermijning ook in onze gemeente spelen. “Uitroeien van bijvoorbeeld criminaliteit in het buitengebied zal niet lukken, maar we werken samen met allerlei instanties en hebben wel wat middelen. Zo kunnen we er scherper op toezien wie we wel en geen vergunning verlenen. We werken aan een weerbare samenleving. Het begint uiteindelijk bij de inwoners. Naast onze handhavers zijn zij de oren en ogen in het buitengebied. Zie je bijvoorbeeld veel verkeer bij een stal van een boer die was opgehouden, meld het dan. Desnoods anoniem. Ben niet bang je een verklikker te voelen”, doet hij en oproep.

Binnen het politiebasisteam is Sint-Michielsgestel samen met 4 buurgemeenten druk bezig om te voorkomen dat jeugdigen het verkeerde pad opgaan. “We proberen jongeren vroeg te bereiken. Het lijkt misschien aantrekkelijk om een keertje drugskoerier te zijn in plaats van vakken te vullen in de supermarkt. Maar als je eenmaal in het circuit zit komt je daar niet meer uit. Daar proberen we ze op te wijzen.”
Smid zelf zit in de regionale programmaraad Mensenhandel. “Mensenhandel is een breed begrip. Het gaat dan bijvoorbeeld om arbeidsuitbuiting of prostitutie. Het gaat om kwetsbare mensen, waarbij mishandeling kan voorkomen of mensen te weinig betaald krijgen en afhankelijk worden. Ook bij ons gebeurt dat, we krijgen er signalen over. We sluiten onze ogen niet voor wat er gebeurt.”

“Al die laatste dingen klinken wat zwaar”, nuanceert de burgemeester. Maar burgemeester zijn is vooral ook een prachtige functie. Noem mij een baan waar je zo intens bij persoonlijk lief en leed betrokken mag zijn. Waar je op zoveel gebieden met zoveel mensen te maken hebt. En waar je daarnaast ook nog eens van betekenis kunt zijn voor hen.”